Avokate Edlira Grabova

Ligje dhe te Drejta ne RSH

 

TE DREJTAT E QYTETAREVE NE ORGANET GJYQESORE

 

E drejta rrjedh nga normat e legjitimuara, pa marrë parasysh përmbatjen e tyre. Karl Bergbohm, nenvizon ne njeren nga veprat e tij qe   “Edhe e drejta më e ulët ligjore duhet të njihet si e detyrueshme, me kusht që ajo formalisht të jetë krijuar në mënyrë korrekte.”
Pozitivizmi juridik i shek. XIX , me kalimin e kohes i la vendin rikthimit te së drejtës natyrore pas Luftës së Dytë Botërore. Në kuadrin e Kombeve të Bashkuara u bë përpjekja për pozitivimin e së drejtës natyrore në formën e të drejtave të njeriut. Kjo do të thotë se u ruajt ideja e ekzistencës së një të drejte të mbirenditur, e cila duhet të vlejë për të gjithë njerëzit.
Bëhet fjalë për kompromisin mes pozicioneve ekstreme të paraqitura më lart: Natyrisht që në radhë të parë vlejnë ligjet e shkruara. Por zbatimi me çdo kusht i ligjeve duhej gjithashtu të pengohej. Është detyrë e secilit mosrespektimi i ligjeve, të cilat janë në kundërshtim me drejtësinë. Çfarë duhet nënkuptuar me fjalën “drejtësi”, kjo vjen para së gjithash nga dokumentet e njohura ndërkombëtare, e sidomos nga “Deklarata e Pergjithshme e te Drejtave te Njeriut”.
Duke dashur te ndalemi tek  aspektet e se drejtes te cilat percaktojne, pikerisht të drejtat e qytetarëve pranë Organeve Gjyqësore, vlen per t’u permendur qe ato, janë të përcaktuara mjaft qarte në Kodin e Proçedurës Civile dhe në Kodin e Proçedurës Penale.
Në proçesin gjyqësor civil, e drejta themelore është e drejta për t’iu drejtuar Gjykatës me padi. Me anë te padisë, kërkohet njohja e një të drejte ose mbrojtja e një të drejte që është mohuar ose cënuar nga një person tjetër.
Palët në një proçes gjyqësor civil, kanë të drejtën për të kërkuar përjashtimin e njërit ose të të gjithë anëtarëve të trupit gjykues, në rastet kur:
  • ata kanë interes në çështjen që shqyrtohet ose për mosmarrveshje të tjera që kanë lidhje me çështjen në gjykim;
  • kur gjyqtari ose bashkëshorti i tij është i afërm i njërës prej palëve në proçes;
  • kur gjyqtari paraprakisht ka dhënë këshilla ose ka shfaqur mendim për çështjen në gjykim si dhe për çdo lloj arsye tjetër e cila krijon bindjen se gjyqtari nuk do të jetë i paanshëm.
Çdo person ka të drejtë të ndërhyjë në gjykimin që është duke u zhvilluar midis personave të tjerë, në rast se ai pretendon për vete të drejtën ose sendin për të cilin zhvillohet gjykimi. Po ashtu ai mund të ndërhyjë edhe kur ka interes për të mbështetur njërën ose tjetrën palë me të cilën bashkohet në gjykim.
Secila prej palëve në gjykimin civil ka të drejtë të thërrasë për të marrë pjesë në gjykimin e çështjes, personin që mendon se e ka të përbashkët çështjen ose nga i cili mund të kërkohet një garanci që lidhet me përfundimin e çështjes.
Secila nga palët në proçes ka të drejtë t’i kërkojë Gjykatës që të urdhërojë palën tjetër ose një person të tretë që nuk merr pjesë në çështje që të paraqesë në gjykim një dokument ose send i cili konsiderohet i nevojshëm për zgjidhjen e çështjes dhe që nuk mund të sigurohet nga pala që bën pretendimin.
Paditësi ka të drejtë që në çdo fazë të gjykimit të heqë dorë nga gjykimi i padisë. Në këtë rast Gjykata vendos pushimin e gjykimit të çështjes.
Paditësi ka të drejtën që t’i kërkojë Gjykatës marrjen e masave për sigurimin e padisë në ato raste kur ka arsye të bazuara për të dyshuar se ekzekutimi i vendimit do të bëhet i pamundur ose i vështirë.
Po ashtu, secila nga palët ka të drejtë t’i kërkojë Gjykatës të marrë masa për sigurimin e një prove e cila rezikon të zhduket ose marrja e së cilës në të ardhmen mund të bëhet e pamundur ose e vështirë. Kjo në rastet kur prova ka rëndësi themelore për zgjidhjen e çështjes.
Palët në gjykimin civil kanë të drejtë të paraqesin provat të cilat provojnë pretendimet përkatëse. Këtu përfshihet: thirrja e dëshmitarëve, paraqitja e provave shkresore etj.
Personat që nuk dinë gjuhën shqipe kanë të drejtë të përdorin në gjykim gjuhën e tyre dhe të njihen me provat dhe me gjithë zhvillimin e gjykimit nëpërmjet përkthyesit.
Çdo qytetar ka të drejtë të marrë pjesë në një proçes gjyqësor civil, me përjashtim të rasteve kur:
  • Gjykata vendos që gjykimi të bëhet me dyer të mbyllura, për shkak të ruajtjes së një sekreti shtetëror dhe rendit publik;
  • përmendjes së rrethanave të jetës intime të pjesëmarrësve në gjykim apo të ruajtjes së sekretit tregtar apo shpikjeve.
Një e drejtë tjetër themelore e pjesëmarrësve në gjykim është e drejta për t’u ankuar ndaj vendimeve dhe urdhrave të Gjykatës. (Kliko per me shume)
Në procesin gjyqësor penal një nga të drejtat themelore të të pandehurit është se ai ka të drejtë të mbrohet vetë ose me ndihmën e mbrojtësit (avokatit) dhe kur nuk ka mjete të mjaftueshme financiare i sigurohet mbrojtja falas me avokat.
I pandehuri ka të drejtë të zgjedhë jo më shumë se dy mbrojtës(avokat).
Personat që akuzohen për një vepër penale por që nuk dinë shqip kanë të drejtë të përdorin gjuhën e tyre dhe me anën e përkthyesit kanë të drejtë të flasin e të marrin dijeni për provat e aktet si dhe për zhvillimin e proçedimit.
Personat të cilët dëmtohen nga njëra prej këtyre veprave penale:
  • Rrahja,
  • Plagosja e rëndë nga Pakujdesia,
  • Plagosja e lehtë nga Pakujdesia,
  • Dhunimi i banesës,
  • Fyerja,
  • Shpifja,
  • Ndërhyrje të padrejta në jetën private,
  • Përhapja e sekreteve vetjake,
  • Mosdhënia e mjeteve për jetesë,
  • Marrja e padrejtë e fëmijës,
  • Botimi i veprës së tjetrit me emrin e vet,
  • Riprodhimi pa të drejtë i veprës së tjetrit,
  • Shkelja e paprekshmërisë së banesës, kanë të drejtë ti drejtohen drejtpërdrejt Gjykatës dhe të marrin pjesë në gjykim si palë për të vërtetuar akuzën dhe për të kërkuar shpërblimin e dëmit.
Personat që proçedohen në kundërshtim me ligjin ose dënohen pa të drejtë kanë të drejtë të kërkojnë që tu kthehen të drejtat dhe të shpërblehen për dëmin e pësuar.
Secila nga palët në proçesin gjyqësor penal ka të drejtë të kërkojë përjashtimin e njërit ose të të gjithë anëtarëve të trupit gjykues në rastet kur ato kanë interes për çështjen, kur është kujdestar përfaqësues apo punëdhënës i të pandehurit, kur ka dhënë këshilla ose ka shfaqur mendim mbi objektin e proçedimit, kur ndonjë prej të afërmëve të tij ose të bashkëshortit të tij është cënuar apo dëmtuar nga vepra penale si dhe kur ekzistojnë shkaqe të rëndësishme njëanshmërie.
Deri në datën e caktuar për gjykim palët mbrojtësit(avokatet) dhe përfaqësuesit e tyre kanë të drejtë të shikojnë sendet e sekuestruara të shqyrtojnë në sekretari aktet dhe dokumentat e mbledhura në fashikullin për shqyrtimin gjyqësor si dhe të nxjerrin kopje të tyre.
I pandehuri edhe kur është me masë sigurimi izoluese ose kur i është hequr liria për çdo lloj shkaku tjetër ka të drejtë të merret në pyetje i lirë.
  • I pandehuri ka të drejtë të mos i përgjigjet pyetjeve të bëra nga ana e Gjykatës ose nga ana e prokurorit, po kështu ka të drejtë të kërkojë nga Gjykata marrjen e provave që janë në favor të tij.
  • I pandehuri i mitur ka të drejtë të kërkojë ndihmë juridike dhe psikologjike në çdo gjendje dhe shkallë të proçedimit.
  • I pandehuri ne proces penal, ka të drejtë të kërkojë ose të japë pëlqimin që gjykimi të zhvillohet në mungesë të tij.
Gjatë proçesit gjyqësor penal palët kanë të drejtë të kërkojnë pyetjen e dëshmitarëve dhe të ekspertëve, t’u drejtojnë atyre pyetje me qëllim për të vërtetuar fajsinë apo pafajsinë e të pandehurit.
Para fillimit të proçesit penal i pandehuri ose përfaqësuesi i tij i posaçëm kanë të drejtë të kërkojnë gjykim të shkurtuar pra që çështja të përfundohet derisa të mos ketë përfunduar shqyrtimi gjyqësor në gjendjen që janë aktet në rast se kërkesa pranohet dhe pranohet fajësia gjykata ul dënimin me një të tretën dhe dënimi me burgim të përjetshëm zëvendësohet me njëzet e pesë vjet burgim.
Prokurori ka të drejtë të kërkojë gjykim të drejtpërdrejtë kur i pandehuri është arrestuar në flagrancë ose kur gjatë marrjes në pyetje të të pandehurit ai e ka pohuar dhe fajësia e tij është e qartë.
Çdo person që ka pësuar dëm material nga vepra penale ose trashëgimtarët e tij mund të ngrejnë padi civile në proçesin penal kundër të pandehurit ose të paditurit civil për të kërkuar kthimin e pasurisë dhe shpërblimin e dëmit.
Dëshmitari në një proçes gjyqësor penal ka të drejtë të mos dëshmojë për fakte nga të cilat mund të lindë përgjegjësia penale për të.
Në një proçes gjyqësor penal kanë të drejtë të përjashtohen nga detyrimi për të dëshmuar këta persona:
  • të afërmit e të pandehurit,
  • bashkëshorti për faktet e mësuara nga i pandehuri gjatë jetës bashkëshortore,
  • bashkëshorti i ndarë nga i pandehuri,
  • bashkëjetuesi ose ish bashkëjetuesi
  • i birësuari, gjithashtu në një proçes gjyqësor penal kanë të drejtë të mos dëshmojnë për shkak të ruajtjes së sekretit profesional këta persona,
  • përfaqësuesit e besimeve fetare statutet e të cilëve nuk janë në kundërshtim me rendin juridik shqiptar,
  • avokatët,
  • përfaqësuesit ligjor dhe noterët,
  • mjekët, kirurgët, farmacistët, obstetrët dhe kushdo që ushtron një profesion shëndetsor si dhe ata të cilët ushtrojnë profesione të tjera të cilëve ligji u njeh të drejtën të mos dëshmojnë për ato që lidhen me sekretin profesional
Një nga të drejtat themelore të pjesmarrësve në proçesin gjyqësor penal ashtu si edhe në proçesin gjyqësor civil është e drejta e tyre për tu ankuar ndaj vendimeve dhe urdhrave të Gjykatës.(Kliko per me shume)

 

 

    BARAZIA GJINORE
    DHUNA NE FAMILJE
       

 







 

No Comments Yet

Leave a Reply

Pages